DOPIS PREDSJEDNIKA KOMORE NADLEŽNIM INSTITUCIJAMA U VEZI SA POSTUPANjEM SA BRANIOCIMA, ADVOKATIMA U KRIVIČNIM POSTUPCIMA

Dana 03.10.2023. godine Đorđe Vasić, advokat iz Bijeljine, obavijestio je Advokatsku komoru Republike Srpske da je istog dana u predmetu u kome postupa kao branilac osumnjičenih pozvan u Policijsku upravu u Bijeljini radi saslušanja u svojstvu svjedoka na okolnosti njegovih saznanja dobijenih od osumnjičenih u vezi sa djelom za koje se sumnjiče. Nakon što je odbio da bude saslušan u svojstvu svjedoka pred policijskim službenicima, oni su mu najavili je da će ga postupajući tužilac Okružnog javnog tužilaštva u Bijeljini pozvati radi saslušanja u svojstvu svjedoka.

U vezi sa navedenim, Advokatska komora Republike Srpske ističe da je članom 6. stav 3. tačka c) Evropske konvencije o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda propisano da svako ko je optužen za krivično djelo ima minimalno pravo da se brani uz pomoć branioca koga sam izabere, a navedena odredba je inkorporisana i u odredbe Zakona o krivičnom postupku Republike Srpske i odnosi se i na osumnjičene osobe. Preduslov za ostvarenje prava na odbranu osumnjičenog/optuženog putem branioca jeste omogućavanje ostvarivanja osnovne branilačke uloge u smislu zaštite prava klijenta i uspostavljanja odnosa povjerenja, a koji se štiti advokatskom tajnom. Upravo je u cilju zaštite ovih vrijednosti odredbama člana 147. Zakona o krivičnom postupku Republike Srpske propisana zabrana da se branilac osumnjičenog, odnosno optuženog sasluša u svojstvu svjedoka u pogledu činjenica koje su mu postale poznate u svojstvu branioca. Prema tome, radi se o imperativnoj zakonskoj odredbi koja sprečava da branilac bude saslušan u svojstvu svjedoka, iz čega proizlazi da je saslušanje branioca u svojstvu svjedoka u krivičnom predmetu u kojem postupa kao branilac nedozvoljeno. Pored toga, odredbama člana 21. Zakona o advokaturi Republike Srpske je propisana obaveza čuvanja advokatske tajne, a kršenje te obaveze predstavlja težu povredu zbog koje advokat odgovara pred disciplinskim organima Komore.

Konačno, Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima proklamuje pravo na rad kao jedno od univerzalnih prava civilizovanog svijeta, a to čini i Ustav Republike Srpske u članu 39. Saslušanjem branioca u krivičnom postupku u svojstvu svjedoka, taj branilac se onemogućava u daljem učešću u odbrani svog klijenta na koji način se onemogućava u vršenju advokatske djelatnosti.

Posebno treba naglasiti da su nezavisnost advokature i povjerenje u advokata osnovni principi u advokaturi i prema Povelji osnovnih principa Evropske pravne profesije i prema Kodeksu advokatske etike evropskih advokata. S tim u vezi je i Parlamentarna skupština Savjeta Evrope donijela preporuku 2121(2018) u kojoj je pod tačkom 3. izrazila duboku zabrinutost zbog slučajeva „ispitivanja advokata kao svjedoka u predmetima protiv njihovih klijenata“, a što sve predstavlja vid uznemiravanja i napada na advokate i advokaturu.

Savjet ministara Savjeta Evrope je 25.10.2000. godine usvojio Preporuke R(2000)21 u kojima je ukazano na značaj advokature kao djelatnosti podcrtavajući „fundamentalnu ulogu koju advokati i profesionalna advokatska udruženja imaju u ostvarivanju zaštite ljudskih prava i osnovnih sloboda“, u kojima se posebna pažnja posvećuje obavezi čuvanja profesionalne tajne. Pozivajući se na ove preporuke, Parlamentarna skupština Savjeta Evrope je konstatovala da je izuzetno zabrinjavaće postupanje prema advokatima, u šta su ubrojane i zloupotrebe krivičnih postupaka u cilju kažnjavanja advokata ili njihovog uklanjanja iz određenih predmeta, te ispitivanje advokata u svojstvu svjedoka u krivičnim postupcima koji se vode protiv njihovih klijenata. Takvo stanje stvari u državama članicama je navelo Parlamentarnu skupštinu Savjeta Evrope da ukaže na potrebu pretočavanja Preporuka br. R(2000)21 u obavezujuću konvenciju sa mehanizmom kontrole, u čijoj izradi trenutno učestvuje i Advokatska komora Republike Srpske.

S obzirom na sve navedeno, Advokatska komora Republike Srpske zahtijeva da svi organi koji učestvuju u krivičnom postupku, uključujući Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske, javna tužilaštva u Republici Srpskoj i nadležne sudove, poštuju advokate-branioce kao procesne subjekte u krivičnom postupku, kao i imperativne zakonske odredbe, u cilju omogućavanja vršenja profesionalne djelatnosti advokata.

Stoga, Advokatska komora Republike Srpske poziva sve nadležne organe da prekinu nezakonitu praksu pozivanja advokata radi saslušanja u svojstvu svjedoka o činjenicama koje su saznali kao punomoćnici ili branioci svojih klijenata.